वंध्यत्व म्हणजे नियमित वैवाहिक संबंध असूनही एक वर्ष किंवा त्याहून अधिक काळ गर्भधारणा न होणे. वंध्यत्वाची कारणे स्त्री, पुरुष किंवा दोघांमध्येही असू शकतात.

स्त्रियांमधील वंध्यत्वाची कारणे:

1. अंडोत्सर्जनातील समस्या – अंडी नियमितपणे तयार न होणे
2. हार्मोन्सचा असंतुलन – थायरॉईड, पीसीओएस (PCOS) इत्यादी
3. फॅलोपियन नलिकांमध्ये अडथळा – संसर्ग किंवा शस्त्रक्रियेमुळे
4. गर्भाशयाचे विकार – फायब्रॉइड्स, जन्मजात दोष
5. वय वाढणे – वय जास्त असल्यास गर्भधारणा होण्याची शक्यता कमी होते
6. अतिताण व चुकीची जीवनशैली – ताण, अपुरी झोप, चुकीचा आहार

पुरुषांमधील वंध्यत्वाची कारणे:

1. शुक्राणूंची संख्या कमी असणे
2. शुक्राणूंची हालचाल किंवा आकार योग्य नसणे
3. हार्मोन्सचे विकार
4. व्यसनाधीनता – धूम्रपान, मद्यपान, तंबाखू
5. अतिउष्णतेचा परिणाम – जास्त उष्णतेत काम करणे

दोघांमध्ये समान कारणे:

1. लैंगिक आजार किंवा संसर्ग
2. अतिरिक्त वजन किंवा अतिशय कमी वजन
3. मानसिक ताणतणाव